Life+ programma voor Biodiversiteit in en rondom Leiden

Verslag GIC 23 juni 2014

Hoe kunnen we de meest compacte stad van Nederland vergroenen en verbinden met de Leidse Ommelanden? Dat was het thema van het Groene IDeeCafé op 2 september 2013.

Een aantal groene organisaties in Zuid-Holland wil een gezamenlijk plan indienen bij het LIFE+ fonds. LIFE+ is een Europees fonds om milieudoelstellingen te realiseren. 16 oktober 2014 moet de aanvraag ingediend zijn. Bij toekenning kunnen de Life+ projecten starten op 16 juli 2015.

De werkgroep Life+ heeft gekozen voor het thema Life Nature & Biodiversity. De werkgroep LIFE+ werkt de plannen uit om de biodiversiteit in Leiden en omgeving te bevorderen.

Ckees van Oijen van de werkgroep LIFE+ en Alex Ouwehand van de Milieufederatie Zuid Holland presenteerden tijdens de Groene IDeeCafé van 23 juni 2014 het tussenresultaat van de werkgroep.

Wat is de visie?

•       Een veerkrachtige (Leidse) regio waarin natuur en mens in harmonie samenleven.

•       Burgers, bedrijven, kennisinstellingen, NGO’s en overheden voelen zich verbonden met de natuur.

•       Én dragen bij aan meer biodiversiteit en het verkleinen van de ecologische voetafdruk.

•       Leiden en omstreken vormen een veerkrachtige regio waarin natuur en mens in harmonie samenleven.

Wat is het doel: “Burgers, bedrijven, NGO’s, overheden en kennisinstellingen voelen zich verbonden met de natuur in de stad en het omringende platteland. Als stadsregio dragen we bij aan een veerkrachtige leefomgeving met meer biodiversiteit en verkleinen we onze ecologische voetafdruk.”

Biodiversiteit in Leiden en omstreken krijgt een kans door het aantal, de omvang en het beheer van, en verbindingen tussen biotopen te verbeteren:

•       Groen (o.a. bomen, struiken, kruiden, gras);

•       Water (o.a. poelen, vijvers, watergangen, drijftillen);

•       Steen (o.a. kademuren, kunstwerken, ruïnes, groene/bruine daken);

•       Stadslandbouw (o.a. kinderboerderijen, volkstuinen, boomgaarden);

•       Combinaties (o.a. mantel-/zoombegroeiing, natuurvriendelijke oevers en parken).

Met een Europees LIFE programma wil de werkgroep met burgers en andere betrokkenen in diverse projecten de kwaliteit van natuur en landschap, het oppervlaktewater en de woonomgeving verbeteren en daarmee duurzame ontwikkeling in Leiden en omstreken bevorderen. Dit kan ook ten goede komen aan de kwaliteit van onderwijs en veiligheid. En het kan de economische structuur en vestigingsvoorwaarden versterken.

Meer groen en water in en om de stad biedt kansen voor biodiversiteit; verhoogt de waterbergingscapaciteit; filtert fijn stof uit de lucht; verstrooit zonlicht en dient als warmtebuffer; biedt ruimte voor beweging en ontspanning; verlaagt stress en bevordert de

gezondheid; verhoogt de leefomgevingskwaliteit; verhoogt de vastgoedwaarde.

biostadland

De stad biedt veel mogelijkheden voor biodiversiteit. Ckees toont het verschil tussen de biodiversiteit in de stad en in het agrarisch gebied.

Tweede spreker was Alex Ouwehand van Milieufederatie Zuid Holland. Hij constateert dat er veel initiatieven in Leiden zijn. Er lopen heel veel projecten en activiteiten die erg goed passen bij de ideeën van de werkgroep Life+. Voorbeelden hiervan zijn de bijencampagne 2015, Vrij Groen en de Groene routes 2015-2020. Probleem is dat het nu nog wel ieder voor zich. Samenwerking is ingewikkeld, Life+ moet een project zijn van de stad. En voorwaarde hiervoor is dat de gemeente meedoet. Het past ook volgens Duurzaam Leiden goed bij wat de gemeente wil met Duurzaamheidsagenda. Het is de wens van de gemeente dat initiatieven uit de stad en plannen vanuit het stadhuis meer samen gaan doen. Een beetje analoog aan de realisatie van de cultuuragenda. Daar denkt de gemeente over na. Alex gaat zelf ook in gesprek met de wethouder, want het is nog maar twee maanden voor dat de aanvraag ingediend kan worden.

Na de presentaties werden in drie brainstormgroepen ideeën uitgewerkt die mogelijk als input kunnen dienen voor het LIFE+plan:

·         verbindingen / planten en dieren,

·         voedsel  / beleving, en

·         water / vergroening.

De resultaten werden aan het eind zo veel mogelijk SMART (Specifiek, meetbaar, acceptabel, realistisch en tijdgebonden) teruggekoppeld. Dat bleek door het korte tijdsbestek

Brainstorm thema’s Verbindingen & Planten en dieren
Het plan dat uit de brainstorm over de onderwerpen Verbinding en Planten en Dieren kwam gaat over een goede inrichting en beheer van berm – natuuroever – sloot om zodoende de soortenrijkdom langs de wandel- en fietspaden tussen stad en buitengebieden in het Groene Hart te versterken langs een knooppuntenroute. Bovendien is onderdeel van het plan extra vierkante meters berm te ontwikkelen. Realisatie kan gebeuren in samenwerking Hoogheemraadschap Rijnland, betreffende gemeentes, Agrarische Natuurvereniging Groene Klaver collectief.

In SMART-termen betekent dit:
Specifiek: ecologische inrichting, ecologisch beheer en creëren van niches.
Meetbaar:
1.       nulmeting, kansen verkennen en meten resultaten van de genomen maatregelen. Bijvoorbeeld door de verandering in het aantal larven van libellen en het aantal waardplanten te meten.
2.       Uitbreiding van het aantal vierkante meters bermen meten. Nog opmeten hoeveel kilometers pad aangelegd gaat worden. Ter vergelijking: het stuk tussen knooppunt 02 (Haagweg) langs Korte Vliet naar de Vliet is ongeveer 2 km.
Acceptabel: het is goed te doen voor deelnemende boeren en gemeentes.
Realistisch: bij bijenprojecten en projecten waarbij schaapherders schapen inzetten voor
beheer is al ervaring opgedaan dat het kan. Als de gemeente het fietspadennet opneemt in een uitvoeringsplan; aansluiting met inrichting bermen moet dan nog wel in het plan ingebracht worden, maar komt daardoor wel binnen bereik.
Tijdgebonden: De herinrichting is tijdgebonden. De maatregelen en het veranderingstraject om structureel tot een ecologisch verantwoord beheer te komen zijn ook tijdgebonden voor de duur van het project.
Het knooppuntensysteem is onderdeel van het pilot-project Stad-landverbindingen dat de gemeente Leiden uitvoert met de Provincie Zuid-Holland. Dat houdt in: acht routes die worden verbeterd en bewegwijzerd. Biodiversiteitsopwaardering hoort er ook bij, alsmede bankjes, plaatsen van informatieborden, biodiverse inzaai waar mogelijk en kunst in viaducten.

fietsknpDe meeste van de acht routes zijn opgenomen in het FietsKnoopPunten-systeem. Niet alle; het moeten wel echt hoofdverbindingen zijn.

Brainstorm thema’s Voedsel en Beleving

De resultaten voor de thema’s Voedsel en Beleving zijn hier samengevat.

Voedsel
·         Boeren in de regio in een leergang gezonde gronden kennis laten maken met en warm maken voor omschakeling naar biologische landbouw. Omschakeling stimuleren door afzet van streekproducten te garanderen door nieuwe abonnees te werven. Biologische producten uit de regio project van Ideewinkel i.s.m. Monique de Ris, BEEBOX (= franchise bedrijf)
·         Boeren en bewoners bewustmaken van de gevolgen van bestrijdingsmiddelen gebruik voor de biodiversiteit (bijen, vlinders etc.) en de mogelijkheden van besparingen door een bewust en gericht gebruik van gewasbeschermingsmiddelen (en alternatieven); zonder dat dit op termijn grotere bedrijfsrisico’s met zich brengt. Samenwerking met Hoogheemraadschap Rijnland, die met onder meer de actie bezemkast al veel doet aan bewustwording en handhaving.
·         Kennis vergroten en delen met studie van Oxford University; meta-analyse over de relatie tussen biologische landbouw en biodiversiteit.
·         Streven naar diversifiëring van de soortensamenstelling in de weides (bv. 20 soortengras)
·         Contacten: Uka, De Groene Klaver; Gezonde Gronden (Bessie Schadee)
·         Ouderen vertellen JOGG tuinhulpen (in kader van eenzaamheidsproject en intergenerationele samenwerking) over tuinieren, voedsel en eten vroeger. mmv GGD.
·         Meer noten en fruitbomen en vruchtenstruiken (en bramen) in plantsoenen (% van de nieuw te planten bomen). Eetbare groene daken en geveltuinen met bijen en vlinderplanten. Nulmeting is nodig om inschatting te maken van de potentie.
·         Hutspot ingrediënten kweken op balkons (voorbeeld 3 oktobermaaltijd van stadhuisbalkon). Wedstrijd vegetarische hutspot (oorspronkelijk zat er geen aardappel in maar gierst; ook het vlees kan vervangen worden door bonen; wittebrood zonderharing gaat waarschijnlijk te ver).

Beleving
·         Jongeren gaan met IVM lespakket beestjes tellen op bedrijven terreinen (in kader van MAS DaVinci; Janine?). De Natuur is een Feest! Org/ZZPer Marian Kathmann.
·         Vrienden van het Bewaarde Land Natuurbeleving voor # (1000?) scholieren uit de Leidse regio.
·         Geïnteresseerde vrijwilligers kunnen (in kader van de Groene Motor’ worden ingezet bij landschapsbeheer en onderhoud activiteiten ten behoeve van biodiversiteit.

Brainstorm thema’s Water & Vergroening
Uit de brainstorm over de thema’s Verbindingen & Planten en dieren kwamen 2 speerpunten naar voren:

1.       Ontwikkelen van mooie, beleefbare sloten:

  • Natuurlijke oevers, ook plekken maken waat je met vlonder of gemaaide open plek echt bij de over kunt komen;
  • Veel waterleven, monitoring aan de hand van een paar aansprekende soorten. Bv watersalamander, haftenlarven (die laatste is goede indicator, maar weer niet zo aansprekend);
  • Monitoring met burgers, kinderen uit de omgeving.

2.      Aanleggen van groene tuinen voor meer waterberging en meer biodiversiteit. Weg met de tegels (‘geen tegels maar egels’).